Γιατί τόση βαβούρα να διατηρήσουμε τη σχέση μας με τους γονείς μας;

Η σχέση μεταξύ γονέα και παιδιού είναι ίσως μια από τις πιο περίπλοκες, αν όχι η πιο περίπλοκη σχέση στο ανθρώπινο είδος. Από την απόλυτη εξάρτηση και την ανιδιοτέλεια περνάει στην αμφισβήτηση και τελικά στην ανεξαρτησία. Από την φροντίδα. στην υποστήριξη και τελικά στον αποχαιρετισμό. Μια σχέση σε διαρκή εξέλιξη και μετάλλαξη τόσο των ρόλων όσο και των ορίων.

Και ενώ η χρονική έναρξη αυτής της σχέσης είναι  ξεκάθαρη, η εξέλιξη της σχέσης και το τέλος είναι διαπραγματεύσιμα. Όλο και πιο συχνά συναντώ ενήλικα άτομα τα οποία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο και για διάφορους λόγους δηλώνουν ότι δεν έχουν ή δεν θέλουν να έχουν καμία σχέση με τους γονείς τους ή έναν από τους δύο γονείς. Τι συμβαίνει; Μας επηρέασε τόσο πολύ πια ο μύθος του ψυχρού Ευρωπαίου που μπορεί τα πάντα μόνος; Βρήκαμε στην φυγή την λύση για θέματα που κουβαλάμε από τα παλιά;

Φυσικά δεν μιλάω για εκείνες τις ακραίες περιπτώσεις όπου υπήρξε βία ή κακοποίηση και η απομάκρυνση και αποξένωση των γονέων από το ίδιο το παιδί, είναι δικαιολογημένη και πιθανώς κομμάτι της λύσης του προβλήματος. Μιλάω για τις σχέσεις εκείνες που κάποια στιγμή στο πέρασμα του χρόνου αλλοιώθηκαν ή κόπηκαν για λόγους οικονομικούς (κληρονομιές, μοίρασμα χρημάτων…), διαφωνιών (για τις αποφάσεις των γονέων ή των παιδιών), κρίσης (για τους συντρόφους, φίλους, εργασία, σπουδές…) και άλλους τέτοιους λόγους που μπορεί να προκύψουν είτε στην νεαρή ενήλικη είτε στη μετέπειτα ζωή ενός ενήλικα ο οποίος μπορεί πλέον να είναι και αυτός σύζυγος και γονέας.

Όπως γίνεται αντιληπτό οι αφορμές για μια σύγκρουση με τους γονείς μπορεί να είναι πολλές αφού αποτελούν ένα σχεδόν μόνιμο κρίκο στην ζωή μας, Οι αιτίες όμως που τελικά οδηγούν στην ακραία λύση της αποξένωσης και της απομάκρυνσης μπορούν να συνοψιστούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες: στα λάθος οικογενειακά όρια και στην λανθάνουσα ανεξαρτησία.

Έχουμε συνδέσει λανθασμένα τα όρια με μια μη ευέλικτη και άκαμπτη κατάσταση. Όμως σε μια οικογένεια για να λειτουργήσει αρμονικά πρέπει να υπάρχουν σαφή όρια τα οποία να προσαρμόζονται στα στάδια ανάπτυξης της οικογένειας, στις ανάγκες και στις κρίσεις που πιθανώς να προκύψουν. Έτσι η οικογένεια αναπτύσσει καλύτερους τρόπους επικοινωνίας και επιτρέπει στα μέλη να διαπραγματευτούν τις αλλαγές που προκύπτουν και διευκολύνουν την σταθερότητα της οικογένειας. Οι δυσκολίες δημιουργούνται και μας ακολουθούν και στην ενήλικη ζωή όταν τα όρια μέσα στην οικογένεια είναι άκαμπτα ή συγκεχυμένα. Στις οικογένειες που έχουν άκαμπτα όρια, τα μέλη δυσκολεύονται να  συσχετισθούν συναισθηματικά  με αποτέλεσμα να μην αναπτύσσονται συναισθήματα όπως η αφοσίωση, αλληλεξάρτηση, η αίσθηση του «ανήκειν» και  η ικανότητα αναζήτησης βοήθειας. Αντίθετα στις οικογένειες με συγκεχυμένα όρια κάθε μέλος γνωρίζει και εμπλέκεται στις υποθέσεις του άλλου με αποτέλεσμα όλοι να χάνουν την αυτονομία τους, την ανεξαρτησία και την δυνατότητα να κάνουν καινούργια πράγματα.

Τόσο τα άκαμπτα όσο και τα συγκεχυμένα όρια είναι ουσιαστικά στρατηγικές αποφυγής της σύγκρουσης που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της οικογένειας. Τα άκαμπτα όρια απαγορεύουν οποιαδήποτε συζήτηση για αλλαγή ενώ τα συγκεχυμένα όρια εμποδίζουν την αλλαγή και την εξέλιξη απορρίπτοντας την διαφορετικότητα.

Ο ενήλικας που μεγάλωσε σε μια οικογένεια με άκαμπτα όρια μπορεί σε μια κρίση να απομακρυνθεί από την οικογένεια αφού δεν έχει την αίσθηση του ανήκειν σε αυτή ενώ αντίθετα ο ενήλικας που μεγάλωσε σε μια οικογένεια με συγκεχυμένα όρια μπορεί να απορριφτεί από αυτή όταν αποφασίσει κάτι το οποίο είναι διαφορετικό.

Από την άλλη ακούμε πολλά νεαρά άτομα να δηλώνουν την ανεξαρτησία τους από τους γονείς όταν φεύγουν από το σπίτι για σπουδές, όταν εργάζονται για πρώτη φορά, όταν παντρεύονται ή ακόμα και όταν κόβουν την οποιαδήποτε επαφή. Είναι όμως πραγματική αυτή η ανεξαρτησία ή είναι μια λανθάνουσα αίσθηση ανεξαρτησίας; Οι έρευνες στην ψυχολογία μας λένε ότι η πραγματική ανεξαρτησία επιτυγχάνεται όταν το άτομο βρίσκεται ακόμα εντός της οικογένειας.  Ένας πραγματικά ανεξάρτητος ενήλικας δεν χρειάζεται να είναι 300 χιλιόμετρα μακριά για να είναι ανεξάρτητος ούτε να αποκοπεί από την οικογένεια όταν υπάρχει μια κρίση. Ο πραγματικά ανεξάρτητος ενήλικας μπορεί να επεξεργαστεί την συναισθηματική του αυτονομία χωρίς να φοβάται ότι θα απογοητεύσει τους γονείς του, ότι θα χάσει την αγάπη και την αποδοχή τους.

Θα αναρωτηθεί πιθανώς κάποιος και γιατί τόση βαβούρα και γιατί τόση ανάγκη για να διατηρήσουμε τις σχέσεις με τους γονείς μας εφόσον αυτές ήταν από την αρχή δυσλειτουργικές αλλά και ο τελικός σκοπός είναι η ανεξαρτησία του παιδιού από τους γονείς; Θα απαντήσω χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα το πιο επιτυχημένο συμβολισμό της οικογένειας ως ένα δέντρο.

Το δέντρο είναι ένας ζωντανός οργανισμός ο οποίος συνεχώς εξελίσσεται βγάζει καινούργια κλαδιά, φύλα, προσαρμόζεται στις ανάγκες του χειμώνα ή του καλοκαιριού, κάνει καινούργιες συνδέσεις, χάνει κλαδιά και φύλα, δημιουργεί νέα δέντρα. Για να γίνουν όμως αυτά χρειάζεται να έχει καλές ρίζες και γερό αλλά ευέλικτο κορμό, αλλιώς στην πρώτη ξηρασία ή παγωνιά, στον πρώτο αέρα είτε θα μαραθεί είτε θα σπάσει.  Αν κόψουμε ένα δέντρο από την ρίζα του είτε δυσκολεύουμε πολύ την  υγιή ανάπτυξή του ή προδιαγράφουμε το κακό μέλλον του.

Δεν χρειάζεται να βλέπουμε τις ρίζες σαν κάτι που μας φυλακίζει στο έδαφος. Άλλωστε όπως είπε και σε ένα ποίημα της η Κατερίνα Γώγου «οι ρίζες είναι για να βγάζουμε κλαδιά».

Ιωάννης Ζήνδρος-Ελένη Τσάκωνα
Ψυχολόγοι

Κέντρο Ψυχολογικής Παρέμβασης «Θεραπεύω Συν-θεραπεύω»
Ελισάβετ Καστρισόγια 38 Ιωάννινα
Τηλέφωνα: 6972079311 και 6938353625
Email: therapeuw.syn@gmail.com

Το Κέντρο Ψυχολογικής Παρέμβασης «Θεραπεύω Συν-θεραπεύω», συμμετέχει στο ειδικό πρόγραμμα «Πρώτη Επίσκεψη δωρεάν» που σου παρέχει τη πρώτη συνάντηση, εντελώς δωρεάν. Περισσότερες πληροφορίες μπορείς να δείς εδώ ενώ μπορείς να υποβάλλεις το ερώτημά σου, μέσω της ειδικής φόρμας εδώ.